Bác sĩ có thể dùng nhà riêng để mở phòng khám chuyên khoa, với điều kiện phần dùng làm phòng khám đáp ứng điều kiện cơ sở vật chất như mọi phòng khám khác, bác sĩ đủ điều kiện làm người phụ trách chuyên môn, và phòng khám được Sở Y tế cấp giấy phép hoạt động trước khi nhận người bệnh. Nhà riêng không được miễn điều kiện nào chỉ vì không phải đi thuê.
Mô hình này phổ biến với bác sĩ đang làm ở bệnh viện công muốn khám ngoài giờ gần nhà, hoặc bác sĩ đã nghỉ hưu muốn tiếp tục khám cho bà con trong khu phố. Cái lợi là không trả tiền thuê; cái khó là nhà được xây để ở, nên chia tách không gian, lối đi và an toàn phòng cháy thường phải sửa nhiều hơn bạn nghĩ. Bài đi qua từng điểm theo thứ tự nên làm.
Nhà ở và phòng khám: chỗ va chạm đầu tiên
Khi tầng trệt là phòng khám và các tầng trên là nơi gia đình sinh hoạt, hai công năng dùng chung một ngôi nhà. Điều kiện cơ sở vật chất của phòng khám đòi hỏi khu vực khám có ranh giới rõ, có chỗ chờ cho người bệnh, có chỗ rửa tay và xử lý dụng cụ, có nơi để chất thải y tế tách với rác sinh hoạt. Nếu cầu thang lên nhà trên nằm giữa phòng khám, người bệnh và người nhà đi chung một lối, đoàn thẩm định có thể yêu cầu điều chỉnh.
Cách nhiều bác sĩ làm là dời cửa vào nhà sang bên hông hoặc phía sau, hoặc ngăn một hành lang riêng dẫn lên cầu thang để phòng khám thành một khối kín ở mặt tiền. Một số nhà ống chỉ rộng vài mét không làm được việc này; khi đó bạn nên cân nhắc có nên mở tại nhà hay không trước khi bỏ tiền cải tạo.
Cũng cần nghĩ tới người trong nhà. Trẻ nhỏ chạy xuống tầng trệt, vật nuôi đi lại trong khu khám, mùi nấu ăn lan xuống phòng chờ là những điều nhỏ nhưng ảnh hưởng tới kiểm soát nhiễm khuẩn và tới việc đoàn kiểm tra đánh giá. Một cửa ngăn có khoá giữa phần nhà ở và phần phòng khám giải quyết được khá nhiều chuyện.
Ai được đứng tên và đứng tên dưới hình thức nào
Bác sĩ chủ nhà làm người phụ trách chuyên môn. Đây là cách phổ biến nhất. Bác sĩ phải có giấy phép hành nghề đúng phạm vi chuyên khoa định mở và đủ thời gian hành nghề theo yêu cầu với người phụ trách chuyên môn kỹ thuật của phòng khám. Điều kiện cụ thể bạn đối chiếu văn bản hướng dẫn Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
Đang làm ở bệnh viện công. Bác sĩ đang công tác ở cơ sở y tế công lập muốn làm người phụ trách chuyên môn của phòng khám tư ngoài giờ phải xem quy định về đăng ký hành nghề tại nhiều nơi và quy định nội bộ của đơn vị mình. Thời gian làm ở hai nơi không được chồng lên nhau, và có những vị trí bị hạn chế. Hỏi phòng tổ chức nơi bạn làm trước khi nộp hồ sơ.
Đứng tên hộ kinh doanh hay công ty. Phòng khám nhỏ một bác sĩ có thể do hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp đứng tên, tuỳ việc bạn có muốn góp vốn với người khác, có định mở rộng hay không. Đối chiếu với nơi tiếp nhận xem hình thức tổ chức nào được chấp nhận cho loại phòng khám bạn định mở.
Người trong gia đình đứng tên thay. Vợ hoặc chồng không phải bác sĩ có thể là chủ hộ kinh doanh, nhưng không thay được vai trò người phụ trách chuyên môn. Việc ai chịu trách nhiệm chuyên môn luôn phải gắn với người có giấy phép hành nghề và thật sự khám bệnh tại đó.
Chuẩn bị gì cho phần nhà dùng làm phòng khám
Bảng dưới gom những hạng mục đoàn thẩm định thường xem với một phòng khám chuyên khoa nhỏ đặt trong nhà ở. Mức chi tiết từng hạng mục, như diện tích tối thiểu hay số phòng, đối chiếu quy định hiện hành của Sở Y tế.
| Hạng mục | Đoàn thẩm định thường hỏi | Cách xử lý trong nhà ở |
|---|---|---|
| Lối vào | Người bệnh có đi xuyên khu sinh hoạt không | Tách cửa riêng hoặc ngăn hành lang lên tầng trên |
| Phòng khám chính | Đủ diện tích, kín đáo, có bồn rửa tay | Dùng gian phía trước, lắp bồn rửa và vách ngăn kín |
| Khu chờ | Có ghế, thông thoáng, không chắn lối thoát | Dùng phần hiên hoặc sảnh trong, không bày đồ gia đình |
| Xử lý dụng cụ | Tách khu bẩn và khu sạch | Một góc riêng có bàn, bồn, thiết bị khử khuẩn hoặc tiệt khuẩn |
| Chất thải y tế | Có thùng phân loại, hợp đồng thu gom | Đặt thùng trong khu phòng khám, không để chung bếp |
| Phòng cháy | Có phương tiện chữa cháy, lối thoát | Bình chữa cháy ở lối ra, không để xe máy chắn cửa |
| Nhà vệ sinh | Người bệnh có dùng được không | Ưu tiên một nhà vệ sinh ở tầng trệt dùng cho người bệnh |
Một chi tiết hay bị quên: xe máy của gia đình thường dựng ở tầng trệt nhà ống. Khi tầng trệt thành phòng khám, chỗ để xe phải chuyển đi nơi khác, nếu không vừa chắn lối thoát nạn vừa là nguồn cháy ngay cạnh khu đông người.
Lộ trình từ quyết định mở tới ngày khám đầu tiên
Mở tại nhà bỏ được bước tìm mặt bằng, nhưng các bước còn lại thì gần như giữ nguyên:
- Xác định chuyên khoa và danh mục kỹ thuật định làm. Khám nội tổng quát, nhi, tai mũi họng hay da liễu đòi hỏi trang thiết bị và bố trí khác nhau.
- Kiểm tra giấy tờ nhà: nhà đứng tên ai, có tranh chấp không, có thuộc diện quy hoạch hay sắp giải toả không. Nếu nhà đứng tên cha mẹ, cần văn bản đồng ý cho sử dụng làm cơ sở khám bệnh.
- Thiết kế lại tầng trệt theo hạng mục trong bảng trên, ưu tiên tách lối vào và khu xử lý dụng cụ.
- Đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp với ngành nghề phù hợp.
- Chuẩn bị hồ sơ xin giấy phép hoạt động phòng khám chuyên khoa: giấy phép hành nghề của người phụ trách, danh sách nhân sự nếu có điều dưỡng giúp việc, danh mục thiết bị, sơ đồ bố trí.
- Ký hợp đồng thu gom chất thải y tế, lập quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn, chuẩn bị sổ sách khám bệnh và lưu hồ sơ.
- Nộp hồ sơ tại Sở Y tế hoặc qua Cổng Dịch vụ công, tiếp đoàn thẩm định tại nhà, khắc phục theo yêu cầu nếu có.
- Nhận giấy phép, niêm yết giờ khám và giá dịch vụ, rồi mới bắt đầu khám.
Trong lúc chờ giấy phép, bạn không nên khám cho hàng xóm "tạm thời", kể cả không lấy tiền. Khám bệnh tại một cơ sở chưa có giấy phép là hoạt động không phép, dù xuất phát từ ý tốt.
Khám ngoài giờ: giờ giấc, hồ sơ và trách nhiệm
Phòng khám mở tại nhà thường hoạt động buổi tối và cuối tuần. Giờ hoạt động đăng ký phải khớp với thời gian người phụ trách chuyên môn thật sự có mặt. Nếu bác sĩ làm ở bệnh viện tới năm giờ chiều, giờ mở phòng khám ghi từ bốn giờ chiều sẽ vênh với dữ liệu đăng ký hành nghề, và đây là điểm cơ quan quản lý có thể đối chiếu.
Khi bác sĩ đi công tác hay nghỉ ốm, phòng khám phải đóng cửa hoặc có người thay đủ điều kiện được đăng ký đúng thủ tục. Để điều dưỡng hay người nhà "khám giúp" khi bác sĩ vắng là rủi ro lớn nhất của mô hình gia đình, vì người đó không có phạm vi hành nghề khám bệnh.
Hồ sơ khám bệnh, đơn thuốc phải lưu theo quy định. Phòng khám chuyên khoa được kê đơn theo phạm vi chuyên môn, nhưng việc bán thuốc ngay tại phòng khám là chuyện khác: muốn có quầy thuốc trong phòng khám, bạn phải đáp ứng điều kiện kinh doanh dược riêng, có người phụ trách chuyên môn về dược, không thể tự bày tủ thuốc bán kèm.
Một điểm nữa ít người để ý: khi đã là cơ sở khám bệnh có doanh thu, phòng khám có nghĩa vụ thuế theo hình thức đăng ký. Phần này thuộc lĩnh vực thuế, bạn nên tìm hiểu riêng thay vì đoán theo kinh nghiệm của người quen.
Những tình huống hay gặp với phòng khám tại nhà
Các tình huống sau đây xuất hiện nhiều trong thực tế và có cách xử lý khác nhau:
- Muốn khám thêm một chuyên khoa thứ hai: phòng khám chuyên khoa có phạm vi theo chuyên khoa đã đăng ký; mở rộng sang chuyên khoa khác có thể phải đổi hình thức tổ chức hoặc xin bổ sung, không tự làm.
- Bán nhà hoặc chuyển nhà: giấy phép hoạt động gắn với địa điểm, chuyển địa điểm là phải làm thủ tục mới cho địa điểm mới.
- Bác sĩ nghỉ hưu ở cơ quan cũ rồi mở phòng khám: không còn vướng quy định của đơn vị công lập, nhưng giấy phép hành nghề vẫn phải còn hiệu lực và đáp ứng yêu cầu cập nhật kiến thức y khoa.
- Hàng xóm phàn nàn người bệnh đỗ xe chắn cửa: không phải chuyện giấy phép, nhưng là nguồn khiếu nại phổ biến dẫn tới kiểm tra; nên bố trí chỗ để xe và hướng dẫn người bệnh từ đầu.
- Con hoặc người thân là điều dưỡng muốn giúp việc: được, nếu có giấy phép hành nghề phù hợp và được đăng ký làm việc tại phòng khám, và chỉ làm trong phạm vi chức danh của mình.
Với các thay đổi sau khi đã có giấy phép, hồ sơ cụ thể từng loại thay đổi có thể tra trên GiayPhep.com hoặc hỏi trực tiếp bộ phận một cửa của Sở Y tế.
Có nên mở tại nhà hay đi thuê ngay từ đầu
Không có câu trả lời chung. Mở tại nhà phù hợp khi nhà có mặt tiền đủ rộng để tách lối, gia đình chấp nhận thay đổi nếp sinh hoạt ở tầng trệt, và bạn chỉ định khám một chuyên khoa với ít thiết bị. Khi đó chi phí cố định thấp, bạn có thể thử mô hình trong vài năm mà không chịu áp lực tiền thuê.
Đi thuê phù hợp hơn khi nhà bạn ở trong hẻm sâu, nhà hẹp không tách được lối, hoặc bạn định dùng máy chụp, máy siêu âm, nhiều buồng khám. Cũng nên đi thuê nếu nhà đang thế chấp ngân hàng hay có đồng sở hữu chưa thống nhất, vì mọi tranh chấp về nhà sẽ kéo theo phòng khám.
Dù chọn cách nào, bạn nên lập một danh sách kiểm trước khi bắt tay cải tạo: chuyên khoa gì, kỹ thuật nào, cần những phòng gì, ai làm người phụ trách chuyên môn, ai giúp việc và họ có giấy phép hành nghề gì. Danh sách này cũng chính là khung hồ sơ bạn sẽ nộp cho Sở Y tế.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ đang làm bệnh viện công có được mở phòng khám tại nhà không?
Có thể, nếu đáp ứng quy định về đăng ký hành nghề tại nhiều nơi, thời gian làm việc ở hai nơi không trùng nhau và không thuộc vị trí bị đơn vị công lập hạn chế. Bạn nên hỏi bộ phận tổ chức nơi mình công tác trước khi nộp hồ sơ xin giấy phép hoạt động.
Nhà đứng tên bố mẹ thì có mở phòng khám được không?
Được, nếu bố mẹ đồng ý bằng văn bản cho bạn sử dụng phần nhà làm cơ sở khám bệnh. Văn bản này thường được yêu cầu trong hồ sơ chứng minh quyền sử dụng địa điểm. Nên lập rõ ràng, có thời hạn, để tránh vướng khi gia đình có thay đổi về nhà đất.
Phòng khám tại nhà có được bán thuốc cho người bệnh không?
Không thể tự bày tủ thuốc bán kèm. Muốn bán thuốc, cơ sở phải đáp ứng điều kiện kinh doanh dược riêng và có người phụ trách chuyên môn về dược. Phòng khám chỉ kê đơn theo phạm vi chuyên môn, người bệnh mua thuốc ở nhà thuốc đủ điều kiện.
Có cần làm thủ tục phòng cháy cho phòng khám nhỏ trong nhà ở không?
Phòng khám là nơi có người bệnh tới, nên vẫn phải bảo đảm điều kiện phòng cháy theo quy mô: có phương tiện chữa cháy, lối thoát nạn thông thoáng, điện an toàn. Cơ sở có phải làm hồ sơ với cơ quan công an hay không tuỳ quy mô, bạn đối chiếu quy định hiện hành.
Khi bác sĩ vắng mặt, điều dưỡng có được khám thay không?
Không. Điều dưỡng chỉ làm việc trong phạm vi chức danh điều dưỡng. Khi người phụ trách chuyên môn vắng, phòng khám phải tạm ngừng khám hoặc có bác sĩ thay đủ điều kiện được đăng ký đúng thủ tục.
Chuyển phòng khám sang nhà mới thì giấy phép cũ còn dùng được không?
Giấy phép hoạt động gắn với địa điểm. Khi chuyển sang nhà mới, bạn phải làm thủ tục cho địa điểm mới và chỉ khám tại đó sau khi được cấp phép. Địa điểm cũ cũng cần báo chấm dứt hoạt động theo quy định.