Cửa hàng mẹ và bé không cần một giấy phép con chung cho cả cửa hàng, nhưng gần như mỗi kệ hàng chịu một bộ quy định riêng: sữa và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ bị hạn chế quảng cáo, khuyến mại; đồ chơi trẻ em phải hợp quy; quần áo trẻ em có quy chuẩn về hoá chất; bình sữa, núm vú là dụng cụ tiếp xúc thực phẩm. Giấy tờ quan trọng nhất của cửa hàng là chứng từ và hồ sơ của hàng hoá.
Vì khách hàng là cha mẹ của trẻ nhỏ, các đợt kiểm tra với mô hình này thường kỹ và mọi sai sót đều dễ thành chuyện lớn trên mạng. Bài đi theo hành trình mở một cửa hàng mẹ và bé: đăng ký, chọn hàng, trưng bày, bán hàng và những lời quảng cáo cần tránh.
Sữa và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ: nhóm hàng chịu quy định chặt nhất
Việt Nam có quy định riêng về kinh doanh và sử dụng sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ, xuất phát từ mục tiêu bảo vệ và khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ. Luật Quảng cáo cấm quảng cáo sữa và sản phẩm dinh dưỡng dùng thay thế sữa mẹ cho trẻ dưới 24 tháng tuổi, sản phẩm dinh dưỡng bổ sung cho trẻ dưới 6 tháng tuổi, bình bú và vú ngậm nhân tạo. Các quy định hướng dẫn còn hạn chế các hình thức khuyến mại, tặng quà, phát mẫu với nhóm sản phẩm này.
Với cửa hàng, điều đó có nghĩa là không treo băng rôn, không đăng bài giới thiệu, không livestream "săn sale" cho sữa công thức dành cho trẻ dưới 24 tháng; không tặng kèm, không giảm giá theo kiểu chương trình khuyến mại cho các sản phẩm thuộc diện hạn chế; nhân viên không tư vấn kiểu "sữa này tốt hơn sữa mẹ". Cửa hàng vẫn được bày bán, niêm yết giá, trả lời khách hỏi về thông tin ghi trên nhãn.
Các văn bản về quảng cáo và sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần, nên phạm vi chính xác của từng điều cấm phải đối chiếu văn bản hiện hành. Ngoài ra, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ thuộc diện đăng ký bản công bố với cơ quan y tế chứ không chỉ tự công bố; cửa hàng nên kiểm thông tin này với nhà cung cấp như với mỹ phẩm.
Từng nhóm hàng trong cửa hàng mẹ và bé và giấy tờ đi kèm
Bảng gom các nhóm hàng chính. Tên quy chuẩn kỹ thuật cụ thể không ghi ở đây vì có thể đã được thay thế; khi nhập hàng, hãy đề nghị nhà cung cấp cho biết quy chuẩn đang áp dụng và giấy chứng nhận hợp quy tương ứng.
| Nhóm hàng | Quy định nổi bật | Cửa hàng cần giữ |
|---|---|---|
| Sữa công thức, bột dinh dưỡng cho trẻ nhỏ | Đăng ký bản công bố; hạn chế quảng cáo, khuyến mại với trẻ dưới 24 tháng | Hoá đơn, thông tin công bố, kiểm nhãn tiếng Việt và hạn dùng |
| Đồ chơi trẻ em | Phải phù hợp quy chuẩn kỹ thuật, có dấu hợp quy, nhãn ghi độ tuổi và cảnh báo | Hoá đơn, bản sao chứng nhận hợp quy do nhà cung cấp đưa |
| Quần áo, khăn, đồ dệt may cho trẻ em | Quy chuẩn về hàm lượng hoá chất trong sản phẩm dệt may | Hoá đơn, thông tin hợp quy, nhãn đủ nội dung |
| Bình sữa, núm vú, cốc, thìa ăn dặm | Dụng cụ tiếp xúc trực tiếp thực phẩm, có yêu cầu về vật liệu và công bố | Hoá đơn, thông tin công bố của nhà sản xuất hoặc nhập khẩu |
| Tã, khăn ướt, sữa tắm cho bé | Tuỳ sản phẩm là hàng tiêu dùng thông thường hay mỹ phẩm | Hoá đơn, phiếu công bố nếu là mỹ phẩm |
| Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ cho mẹ bầu, cho con bú | Quy định riêng về đăng ký và quảng cáo | Hồ sơ đăng ký bản công bố, không nói công dụng chữa bệnh |
Nhìn bảng sẽ thấy cửa hàng mẹ và bé thực chất là nhiều cửa hàng nhỏ ghép lại. Nếu chưa đủ sức kiểm hồ sơ của mọi nhóm, hãy bắt đầu với ít nhóm hàng và mở rộng dần khi đã quen.
Đồ chơi và quần áo trẻ em: hàng "đẹp, rẻ, không nhãn" là bẫy
Dấu hợp quy không phải trang trí. Đồ chơi trẻ em thuộc nhóm hàng hoá phải phù hợp quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trước khi lưu thông, thể hiện bằng dấu hợp quy trên sản phẩm hoặc bao bì. Đồ chơi không có dấu, không nhãn tiếng Việt, không ghi độ tuổi phù hợp là hàng cửa hàng không nên nhận.
Rủi ro vật lý với trẻ nhỏ. Chi tiết nhỏ dễ tháo rời, pin cúc áo, nam châm nhỏ, dây dài là các nguy cơ hóc, nuốt, quấn cổ đã được nêu nhiều trong cảnh báo an toàn sản phẩm. Ngay cả khi đồ chơi có giấy tờ, cửa hàng nên xếp đồ dành cho trẻ lớn tách khỏi khu đồ sơ sinh và nhắc khách đọc độ tuổi ghi trên nhãn.
Quần áo trẻ em và hoá chất. Sản phẩm dệt may cho trẻ em phải đáp ứng quy chuẩn về hàm lượng một số hoá chất như formaldehyde và các amin thơm từ thuốc nhuộm. Hàng lấy theo ký từ nguồn trôi nổi, không nhãn, mùi hoá chất nồng là nhóm dễ không đạt và dễ bị thu giữ khi kiểm tra.
Nguồn hàng nhập lô nhỏ. Nhiều chủ cửa hàng tự đặt hàng từ sàn nước ngoài về bán. Khi đó bạn là người nhập khẩu và phải lo thủ tục kiểm tra chất lượng, hợp quy, nhãn phụ cho hàng nhập. Nếu không đủ sức, mua lại từ nhà nhập khẩu đã làm đủ thủ tục thì an toàn hơn.
Lời quảng cáo và lời tư vấn nên tránh ở cửa hàng mẹ và bé
Ngoài sữa cho trẻ dưới 24 tháng, nhiều câu nói quen miệng của người bán hàng có thể vi phạm quy định quảng cáo hoặc bảo vệ người tiêu dùng, hoặc đơn giản là gây hại cho trẻ:
- "Sữa này tăng cân nhanh, cao hơn bạn bè", "thông minh hơn": gán công dụng không có trong hồ sơ, và với trẻ dưới 24 tháng là quảng cáo sản phẩm bị cấm.
- "Men vi sinh này trị táo bón, trị biếng ăn": thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ không có công dụng chữa bệnh.
- "Kem này trị hăm, trị chàm": mỹ phẩm không chữa bệnh; trẻ có vùng da tổn thương nên được đưa đi khám.
- "Hàng xách tay chuẩn Nhật, an toàn hơn hàng trong nước": so sánh không có căn cứ, và hàng xách tay có thể chưa đủ thủ tục để bày bán.
- Livestream giảm giá sữa công thức cho trẻ dưới 24 tháng hoặc tặng quà khi mua sữa: có nguy cơ vi phạm quy định hạn chế khuyến mại.
- Tư vấn liều dùng, cách pha khác với hướng dẫn trên nhãn.
Nguyên tắc chung: nói đúng những gì nhãn ghi, khuyên khách hỏi bác sĩ nhi khi con có vấn đề sức khoẻ, và để quyết định cho con ăn gì thuộc về cha mẹ sau khi đã có thông tin đầy đủ.
Bảo quản, hạn dùng và thu hồi: kỷ luật kho của cửa hàng mẹ và bé
Sữa bột, bột ăn dặm, bánh cho bé đều là thực phẩm nhạy với nhiệt độ và độ ẩm. Ở những tỉnh nắng nóng, kho sữa đặt sát mái tôn hay chất thẳng xuống nền ẩm có thể làm hỏng sản phẩm trước hạn in trên hộp. Nhà sản xuất thường ghi điều kiện bảo quản trên nhãn; cửa hàng có nghĩa vụ giữ đúng điều kiện đó trong suốt thời gian hàng nằm ở cửa hàng. Kê kệ cách nền, cách tường, tránh nắng chiếu trực tiếp là những việc không tốn kém mà giảm nhiều rủi ro.
Nguyên tắc nhập trước bán trước phải được làm thật, không chỉ nói. Hàng mới về xếp phía sau, hàng cũ đưa ra trước; mỗi tháng rà hạn dùng một lần và đánh dấu nhóm cận hạn. Hàng hết hạn rút khỏi kệ ngay, ghi sổ, trả nhà cung cấp hoặc huỷ có biên bản. Một hộp sữa hết hạn trên kệ của cửa hàng mẹ và bé là lỗi rất khó giải thích với cả đoàn kiểm tra lẫn khách hàng.
Khi nhà sản xuất hoặc cơ quan quản lý thông báo thu hồi một lô sản phẩm, ví dụ vì nghi nhiễm khuẩn hay sai thành phần, cửa hàng phải ngừng bán ngay lô đó, kiểm kho, báo nhà cung cấp và hỗ trợ khách đã mua trả lại. Nên lưu thông tin liên lạc của khách mua sữa thường xuyên, khi khách đồng ý, để có thể báo cho họ trong trường hợp này.
Lộ trình mở cửa hàng mẹ và bé
Gom các phần trên thành thứ tự công việc:
- Chọn hình thức đăng ký: hộ kinh doanh cho một cửa hàng; công ty nếu định mở nhiều điểm, bán sỉ cho cửa hàng khác hoặc tự nhập khẩu.
- Thuê mặt bằng sạch, khô, thoáng; tính chỗ cho kho sữa tránh nắng nóng và ẩm.
- Đăng ký kinh doanh với các ngành bán lẻ thực phẩm, đồ uống, đồ chơi, hàng may mặc, mỹ phẩm phù hợp nhóm hàng định bán.
- Lập danh sách nhóm hàng và chọn nhà cung cấp; xin trước hồ sơ của từng mã: công bố, hợp quy, hoá đơn.
- Đặt quy tắc trưng bày: khu sữa cho trẻ nhỏ không đặt băng rôn quảng cáo, không gắn quà tặng; khu đồ chơi chia theo độ tuổi.
- Huấn luyện nhân viên về các câu tư vấn được và không được nói; chuẩn bị sổ theo dõi hạn dùng.
- Tìm hiểu nghĩa vụ thuế và hoá đơn của hộ kinh doanh trên CongThue trước ngày khai trương.
Trang mạng và kênh livestream của cửa hàng nên được duyệt nội dung như chính quầy hàng; phần lớn vi phạm quảng cáo của cửa hàng mẹ và bé hiện nay xảy ra trên mạng chứ không phải tại cửa hàng.
Đoàn kiểm tra, khách khiếu nại và khi nào cần người làm nghề
Lực lượng quản lý thị trường thường kiểm tra cửa hàng mẹ và bé về nguồn gốc hàng, nhãn hàng hoá, dấu hợp quy của đồ chơi, hàng nhập lậu; ngành y tế quan tâm sản phẩm dinh dưỡng và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ; cơ quan văn hoá, thông tin có thể vào cuộc với quảng cáo vi phạm trên mạng. Cửa hàng nên sắp hồ sơ theo nhóm hàng để khi được hỏi có thể chỉ ngay chứng từ của từng mã.
Khi có khách phản ánh trẻ bị dị ứng, đau bụng hay bị thương do sản phẩm mua tại cửa hàng, hãy tiếp nhận, ghi lại sản phẩm, số lô, thời điểm mua, tạm ngừng bán lô đó và liên hệ nhà cung cấp. Khuyên khách đưa trẻ đi khám, giữ lại sản phẩm làm bằng chứng. Không xoá bình luận, không đôi co trên mạng.
Nếu vụ việc có thiệt hại sức khoẻ nghiêm trọng, có yêu cầu bồi thường lớn hoặc cửa hàng bị tạm giữ số lượng lớn hàng nghi nhập lậu, hãy nhờ luật sư sớm. Với các thủ tục chuyên sâu như công bố sản phẩm, hợp quy hay nhập khẩu, xem hồ sơ từng loại trên GiayPhep.com.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng có được giảm giá sữa công thức cho trẻ dưới 24 tháng khi sắp hết hạn không?
Giảm giá hàng cận hạn để thanh lý khác với chương trình khuyến mại nhằm thúc đẩy bán. Tuy vậy, quy định về khuyến mại sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ khá chặt, nên hãy đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý trước khi treo biển giảm giá cho nhóm hàng này.
Đăng ảnh sữa lên trang của cửa hàng kèm giá có bị coi là quảng cáo không?
Đăng bài giới thiệu, kêu gọi mua với sữa cho trẻ dưới 24 tháng có nguy cơ bị coi là quảng cáo sản phẩm bị cấm. Cách an toàn là không đưa nhóm hàng này vào nội dung quảng bá; khách hỏi thì trả lời thông tin trên nhãn trong tin nhắn riêng.
Đồ chơi handmade bằng gỗ, vải do người quen làm có bán được không?
Đồ chơi trẻ em dù làm thủ công vẫn thuộc nhóm phải phù hợp quy chuẩn an toàn khi đưa ra thị trường. Người làm hoặc cửa hàng phải lo phần thử nghiệm, chứng nhận hợp quy và nhãn trước khi bán.
Cửa hàng có cần giấy chứng nhận an toàn thực phẩm vì bán sữa không?
Nếu cửa hàng chỉ bán sữa và thực phẩm bao gói sẵn, thường thuộc diện không phải cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện bảo quản, nguồn gốc, hạn dùng. Nếu có pha sữa, chế biến đồ ăn dặm tại chỗ thì nghĩa vụ khác.
Có được bán thuốc hạ sốt, men tiêu hoá cho trẻ ở cửa hàng mẹ và bé không?
Thuốc chỉ được bán ở cơ sở bán lẻ thuốc có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược. Cửa hàng mẹ và bé không phải nhà thuốc nên không được bày bán thuốc, kể cả thuốc không kê đơn.
Hàng order từ nước ngoài, bán theo đơn đặt trước có cần nhãn phụ không?
Hàng đã nhập về và bán tại Việt Nam phải có nhãn đáp ứng quy định về nhãn hàng hoá, gồm nhãn phụ tiếng Việt với hàng nhập khẩu. Bán theo đơn đặt trước không làm thay đổi nghĩa vụ này.