Trước khi mở dịch vụ giúp việc gia đình, bạn phải chọn rõ mình làm mô hình nào, vì pháp luật nhìn ba mô hình rất khác nhau. Giới thiệu người giúp việc cho gia đình rồi thu phí là dịch vụ việc làm, cần giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm. Công ty tự tuyển nhân viên và bán dịch vụ dọn dẹp theo giờ là dịch vụ vệ sinh thông thường. Còn đưa người lao động của công ty sang làm việc dưới sự điều hành của gia đình là cho thuê lại lao động, ngành có điều kiện chặt nhất.
Nhiều trung tâm giúp việc vận hành lẫn lộn cả ba kiểu mà không biết, đến khi có tranh chấp, người lao động bị tai nạn hay cơ quan quản lý kiểm tra thì mới lộ ra rằng giấy tờ không khớp với việc thật. Bài này giúp bạn chọn mô hình, biết giấy tờ tương ứng, và nắm những nghĩa vụ với người lao động không được bỏ qua. Bài không bàn việc đưa người đi làm giúp việc ở nước ngoài, đó là lĩnh vực khác hẳn.
Ba mô hình và giấy tờ tương ứng
Bảng nêu nguyên lý phân biệt. Điều kiện cụ thể như vốn, ký quỹ, người quản lý nằm trong văn bản hiện hành và đang được điều chỉnh, hãy đối chiếu trước khi nộp hồ sơ.
| Mô hình | Bản chất pháp lý | Giấy tờ chính | Ai ký hợp đồng lao động với người giúp việc |
|---|---|---|---|
| Trung tâm giới thiệu giúp việc, thu phí môi giới | Dịch vụ việc làm | Giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm (doanh nghiệp) | Gia đình thuê ký trực tiếp với người giúp việc |
| Công ty dọn dẹp theo giờ, nhân viên của công ty | Dịch vụ vệ sinh, dịch vụ gia đình | Đăng ký doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh | Công ty ký với nhân viên; gia đình ký hợp đồng dịch vụ với công ty |
| Công ty đưa người sang làm theo sự điều hành của gia đình | Cho thuê lại lao động | Giấy phép hoạt động cho thuê lại lao động, ký quỹ | Công ty ký với người lao động; gia đình là bên thuê lại |
Điểm phân biệt mô hình hai và ba nằm ở chỗ ai điều hành công việc hằng ngày. Công ty cử đội dọn nhà làm theo quy trình của công ty, công ty giám sát chất lượng, thì là dịch vụ. Gia đình trực tiếp giao việc, quản lý giờ giấc của người lao động như người làm thuê của mình trong thời gian dài, thì gần với cho thuê lại lao động.
Mô hình giới thiệu việc làm: cần giấy phép
Hoạt động giới thiệu người lao động cho người sử dụng lao động và thu phí là dịch vụ việc làm. Doanh nghiệp làm dịch vụ này phải có giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm, với các điều kiện về địa điểm, người quản lý, tiền ký quỹ theo quy định. Cơ quan cấp phép thuộc ngành quản lý lao động ở cấp tỉnh; trước đây là Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, nay sau khi hợp nhất bộ năm 2025, chức năng quản lý lao động, việc làm chuyển về ngành nội vụ. Hãy kiểm tên thủ tục và nơi tiếp nhận hiện hành trên Cổng Dịch vụ công.
Pháp luật về việc làm cũng đang được thay mới, nên các điều kiện như mức ký quỹ, thời hạn giấy phép có thể khác với tài liệu cũ. Đừng dựa vào bài hướng dẫn của vài năm trước.
Với mô hình này, hợp đồng lao động giúp việc gia đình được ký trực tiếp giữa gia đình và người giúp việc. Trung tâm có thể giúp soạn, nhưng không phải bên của hợp đồng lao động. Phí dịch vụ thu của bên nào, mức nào, có hoàn lại khi người giúp việc nghỉ sớm không, đều phải minh bạch và tuân thủ quy định về phí dịch vụ việc làm. Thu phí của cả hai bên một cách tuỳ tiện, giữ lương tháng đầu của người lao động, giữ giấy tờ tuỳ thân là những việc dễ dẫn tới vi phạm.
Mô hình công ty dọn dẹp theo giờ: phổ biến và gọn nhất
Đây là mô hình nhiều người chọn khi khởi nghiệp: công ty hoặc hộ kinh doanh tuyển nhân viên, đào tạo quy trình, gia đình đặt lịch dọn dẹp theo buổi. Bản chất là dịch vụ vệ sinh, không cần giấy phép dịch vụ việc làm hay cho thuê lại lao động. Gia đình ký hợp đồng dịch vụ hoặc đặt dịch vụ qua ứng dụng, công ty chịu trách nhiệm về chất lượng và về nhân viên của mình.
Nghĩa vụ của bạn dồn vào phía người lao động. Nhân viên làm việc thường xuyên cho công ty phải có hợp đồng lao động phù hợp, kèm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp theo quy định khi thuộc diện. Mô hình cộng tác viên tự do có thể dùng, nhưng nếu thực chất là quan hệ lao động, như công ty quy định giờ làm, phân công, trả lương, kỷ luật, thì gọi tên khác cũng không thay đổi được nghĩa vụ.
An toàn lao động cũng là việc của công ty: hướng dẫn sử dụng hoá chất tẩy rửa, làm việc trên cao như lau kính, dụng cụ bảo hộ, quy trình khi bị thương tại nhà khách. Bảo hiểm tai nạn cho nhân viên và bảo hiểm trách nhiệm khi làm hư đồ của khách giúp cả hai bên yên tâm.
Những điều cấm và nghĩa vụ với người giúp việc
Không giữ giấy tờ tuỳ thân. Bộ luật Lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Trung tâm hay gia đình giữ căn cước "làm tin" là vi phạm.
Không bắt đặt cọc bằng tiền. Yêu cầu người lao động đặt tiền hoặc tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng lao động là điều bị cấm.
Hợp đồng bằng văn bản. Với lao động giúp việc gia đình, hợp đồng lao động phải lập bằng văn bản, ghi rõ công việc, thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, chỗ ở nếu ở lại nhà chủ, tiền lương và cách trả.
Thời giờ nghỉ ngơi. Người giúp việc ở cùng gia đình vẫn có quyền nghỉ hằng ngày, nghỉ hằng tuần. Đây là điểm hay bị vi phạm nhất vì ranh giới giữa giờ làm và giờ nghỉ trong một ngôi nhà rất mờ.
Tôn trọng danh dự, nhân phẩm. Không quấy rối, không ngược đãi, không ép làm việc ngoài thoả thuận. Trung tâm giới thiệu có trách nhiệm hỗ trợ người lao động khi họ báo bị đối xử tệ.
Người lao động chưa thành niên. Tuyển người chưa đủ 18 tuổi làm giúp việc chịu nhiều hạn chế về công việc và thời giờ. Thận trọng và đối chiếu quy định trước khi nhận.
Thông tin khách hàng, lý lịch nhân viên và an ninh
Dịch vụ giúp việc cho người lạ vào nhà khách, nên niềm tin là sản phẩm thật sự. Công ty nên xác minh danh tính nhân viên, kiểm tra kinh nghiệm, liên hệ nơi làm cũ khi được đồng ý. Yêu cầu nhân viên cung cấp thông tin cá nhân phải đúng mục đích, lưu trữ bảo mật, không đòi bản chính giấy tờ. Phiếu lý lịch tư pháp có thể đề nghị người lao động tự xin và cung cấp, nhưng nên giải thích rõ lý do và không biến nó thành rào cản phân biệt.
Chiều ngược lại, địa chỉ nhà, lịch vắng nhà, mã cửa, hình ảnh bên trong nhà khách là dữ liệu cá nhân nhạy cảm về an ninh. Chỉ nhân viên được phân công mới được biết, không chia sẻ trong nhóm chat chung, xoá khi hết hợp đồng. Một vụ lộ lịch vắng nhà của khách có thể gây thiệt hại lớn hơn mọi khoản bồi thường làm hư đồ.
Khi khách nghi nhân viên lấy đồ, công ty cần quy trình bình tĩnh: ghi nhận thông tin, không tự khám xét người lao động, phối hợp với cơ quan Công an nếu khách trình báo. Tự ý giữ người hoặc trừ lương để bồi thường khi chưa có căn cứ là sai, và có thể biến công ty từ bên bị hại thành bên vi phạm.
Lộ trình mở dịch vụ theo mô hình dọn dẹp theo giờ
Vì mô hình này phổ biến và gọn nhất, các bước dưới đây áp dụng cho nó; hai mô hình kia cần thêm hồ sơ giấy phép riêng.
- Chọn loại hình: hộ kinh doanh đăng ký ở UBND cấp xã khi còn nhỏ, công ty khi định mở rộng hoặc phục vụ khách doanh nghiệp.
- Đăng ký ngành dịch vụ vệ sinh, dịch vụ hỗ trợ gia đình phù hợp.
- Soạn hợp đồng lao động với nhân viên, quy chế lương, quy trình an toàn lao động.
- Soạn hợp đồng dịch vụ hoặc điều kiện dịch vụ với khách: phạm vi việc, giờ làm, huỷ lịch, xử lý đồ hư, mất, quyền từ chối việc nguy hiểm.
- Đăng ký bảo hiểm cho nhân viên theo quy định, cân nhắc bảo hiểm trách nhiệm.
- Lập quy trình tiếp nhận khiếu nại từ khách và từ nhân viên, bảo mật thông tin địa chỉ, lịch nhà khách.
Nếu sau này muốn chuyển sang giới thiệu người giúp việc ở lại nhà khách dài hạn, hãy làm hồ sơ giấy phép dịch vụ việc làm trước, đừng thử nghiệm trước rồi xin sau.
Ví dụ giả định và khi nào cần người làm nghề
Ví dụ giả định: một chị chủ dịch vụ dọn nhà ở TP Hồ Chí Minh có mười hai nhân viên, đang làm theo mô hình dọn theo giờ. Vài khách quen đề nghị "cho chị Lan sang làm cố định ở nhà em, em trả qua công ty". Nếu chị Lan ở nhà khách cả ngày, làm theo sự sắp xếp của gia đình trong nhiều tháng, quan hệ này có dấu hiệu cho thuê lại lao động, ngành chị chưa có giấy phép. Cách an toàn là giới thiệu để gia đình ký hợp đồng trực tiếp với chị Lan khi chị muốn, kèm quy định rõ ràng, hoặc tìm hiểu đủ điều kiện để xin giấy phép phù hợp.
Phân biệt dịch vụ với cho thuê lại lao động trong tình huống cụ thể không phải lúc nào cũng rõ. Khi định mở rộng mô hình, khi có tranh chấp với người lao động về lương, tai nạn, hoặc khi khách tố nhân viên lấy đồ, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc luật sư lao động trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Mở trung tâm giới thiệu giúp việc có cần giấy phép không?
Có. Giới thiệu người lao động cho gia đình và thu phí là dịch vụ việc làm, doanh nghiệp phải có giấy phép hoạt động dịch vụ việc làm với điều kiện về địa điểm, người quản lý và ký quỹ theo quy định hiện hành.
Công ty dọn nhà theo giờ có phải xin giấy phép dịch vụ việc làm không?
Không, nếu công ty tự tuyển nhân viên, tự điều hành công việc và bán dịch vụ dọn dẹp cho gia đình. Đây là dịch vụ vệ sinh thông thường, chỉ cần đăng ký kinh doanh và làm đủ nghĩa vụ với người lao động.
Thế nào thì bị coi là cho thuê lại lao động?
Khi người lao động do công ty tuyển dụng nhưng làm việc theo sự điều hành của bên khác, ở đây là gia đình, trong một thời gian. Đây là ngành có điều kiện chặt, cần giấy phép và ký quỹ. Đối chiếu danh mục công việc được phép cho thuê lại trong văn bản hiện hành.
Gia đình thuê giúp việc có phải ký hợp đồng lao động không?
Có. Với lao động giúp việc gia đình, hợp đồng lao động phải bằng văn bản, ghi công việc, thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, chỗ ở, tiền lương. Trung tâm giới thiệu có thể hỗ trợ soạn nhưng không thay gia đình làm bên ký.
Trung tâm có được giữ căn cước của người giúp việc để làm tin không?
Không. Bộ luật Lao động cấm giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động, đồng thời cấm yêu cầu đặt cọc bằng tiền hay tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng lao động.
Sau năm 2025 xin giấy phép dịch vụ việc làm ở đâu?
Chức năng quản lý lao động, việc làm đã chuyển về ngành nội vụ sau khi hợp nhất bộ năm 2025. Tra tên thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia để biết cơ quan tiếp nhận hiện hành ở tỉnh bạn.