Phun mày, phun môi, phun mí, xăm hình nghệ thuật đều là những dịch vụ đưa kim và mực vào trong da, nên không được coi là chăm sóc sắc đẹp thông thường. Theo quy định hiện hành về khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở làm xăm, phun, thêu trên da mà không dùng thuốc gây tê dạng tiêm thuộc nhóm dịch vụ thẩm mỹ có điều kiện: phải đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất, người làm, và thường phải gửi thông báo đáp ứng điều kiện tới Sở Y tế trước khi hoạt động. Dùng thuốc tê dạng tiêm hoặc can thiệp sâu hơn thì đã sang lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh.
Bài này đi theo lộ trình của một tiệm phun xăm nhỏ, hoặc một góc phun xăm trong spa, tiệm nail. Phần lớn rủi ro của mô hình này không nằm ở tờ giấy mà ở hai chữ: máu và kim. Giấy tờ đúng là để chứng minh bạn xử lý hai thứ đó đúng cách.
Vì sao phun xăm không giống làm nail hay chăm sóc da
Mỗi lần phun hay xăm, kim đi qua lớp biểu bì và để lại mực ở lớp bì. Đó là vết thương nhỏ lặp đi lặp lại hàng nghìn lần. Mọi rủi ro của dịch vụ đi ra từ đây: nhiễm trùng tại chỗ, lây các bệnh qua đường máu như viêm gan B, viêm gan C, HIV khi dụng cụ không được xử lý đúng, phản ứng dị ứng với mực, sẹo, và hình xăm không như ý rất khó xoá.
Vì có tổn thương da, pháp luật đặt dịch vụ này vào một nhóm riêng, nằm giữa chăm sóc sắc đẹp và khám chữa bệnh. Nhóm này không đòi giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh như một phòng khám, nhưng cũng không được mở chỉ với đăng ký kinh doanh như tiệm nail. Yêu cầu chi tiết về diện tích, khu vực làm, dụng cụ, đào tạo người làm do văn bản hướng dẫn Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định; văn bản này có thể được sửa, nên bạn lấy danh mục yêu cầu mới nhất tại Sở Y tế nơi đặt tiệm.
Xăm hình nghệ thuật và phun xăm thẩm mỹ khác nhau về mục đích nhưng giống nhau về thao tác. Một studio xăm hình không thoát khỏi nhóm điều kiện này chỉ vì gọi mình là nghệ thuật.
Ba ranh giới cần nhớ khi lập bảng dịch vụ
Cùng là phun xăm, chỉ một thay đổi nhỏ trong cách làm có thể đưa dịch vụ sang nhóm khác hẳn. Bảng dưới tóm tắt cách nhìn phổ biến; đối chiếu yêu cầu chính thức tại Sở Y tế.
| Cách làm | Nhóm thường áp dụng | Hệ quả |
|---|---|---|
| Phun, xăm, thêu trên da, không dùng thuốc tê dạng tiêm | Dịch vụ thẩm mỹ có điều kiện | Đáp ứng điều kiện cơ sở, người làm; thông báo Sở Y tế trước khi làm |
| Có dùng thuốc gây tê dạng tiêm | Khám bệnh, chữa bệnh | Cần giấy phép hoạt động khám chữa bệnh và người hành nghề phù hợp |
| Xoá xăm bằng laser | Thường là khám bệnh, chữa bệnh | Thiết bị laser điều trị không dùng ở tiệm không phép |
| Sửa, xử lý biến chứng (sưng viêm, nhiễm trùng) | Khám bệnh, chữa bệnh | Chuyển khách tới cơ sở y tế, không tự điều trị |
| Xỏ khuyên tai, xỏ khuyên cơ thể | Hỏi riêng | Cũng xuyên da; hỏi Sở Y tế cách áp dụng |
Kem tê bôi da cũng là thuốc. Loại kem bạn dùng, mua ở đâu, có hoá đơn không là những câu sẽ được hỏi. Không tự pha, không mua loại không rõ nguồn gốc.
Lộ trình mở tiệm phun xăm
Thứ tự dưới đây giả định tiệm độc lập, một hoặc hai giường làm, không dùng thuốc tê dạng tiêm:
- Lấy danh mục điều kiện hiện hành tại Sở Y tế trước khi thuê mặt bằng: yêu cầu về diện tích, khu làm riêng, bồn rửa tay, khu xử lý dụng cụ, đào tạo người làm.
- Chọn mặt bằng đáp ứng được danh mục đó; kiểm chủ nhà cho kinh doanh dịch vụ, không phải căn hộ để ở trong chung cư.
- Đăng ký kinh doanh (hộ kinh doanh tại cơ quan đăng ký cấp xã, hoặc công ty qua Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính) với ngành dịch vụ thẩm mỹ phù hợp.
- Hoàn thiện cơ sở: khu làm sạch, có bồn rửa tay, bề mặt dễ lau, khu xử lý dụng cụ tách khỏi khu làm, nơi để chất thải sắc nhọn.
- Chuẩn bị hồ sơ người làm: giấy tờ chứng minh đào tạo theo yêu cầu của ngành y tế.
- Gửi văn bản thông báo đáp ứng điều kiện tới Sở Y tế theo mẫu và cách nộp hiện hành; chỉ bắt đầu nhận khách sau khi đã hoàn tất bước này theo đúng hướng dẫn.
- Ký hợp đồng thu gom chất thải lây nhiễm, chất thải sắc nhọn hoặc làm theo hướng dẫn của địa phương cho cơ sở nhỏ.
- Trang bị phòng cháy, làm biển hiệu, niêm yết giá, soạn phiếu đồng ý của khách, khai trương.
Đừng nhận khách trong lúc chờ hoàn tất thông báo, kể cả khách quen hay "làm thử" miễn phí: buổi làm thử vẫn là một lần đưa kim vào da người khác.
Kim, mực và chất thải: phần giấy tờ không thay được
Kim dùng một lần, mở trước mặt khách. Kim và đầu phun đóng gói tiệt trùng, còn hạn, mở trước mặt khách, bỏ ngay sau khi xong. Đây là thói quen bảo vệ bạn nhiều nhất khi có khách nghi ngờ lây nhiễm.
Mực có nguồn gốc. Mực phun, mực xăm cần rõ nhà sản xuất, lô, hạn dùng, chứng từ mua. Chia mực ra cốc nhỏ dùng một lần cho từng khách; không nhúng ngược kim đã dùng vào lọ mực gốc.
Thiết bị không thể tiệt khuẩn thì bọc. Tay máy, dây máy, đèn, bề mặt ghế được bọc màng dùng một lần và thay sau mỗi khách.
Chất thải sắc nhọn tách riêng. Kim đã dùng bỏ vào hộp cứng, có nắp, không bẻ, không đổ ra thùng rác chung. Bông gạc dính máu là chất thải lây nhiễm, xử lý theo hướng dẫn chứ không bỏ chung rác sinh hoạt.
Người làm được tiêm phòng và có quy trình khi bị kim đâm. Thợ bị kim đâm phải biết làm gì ngay, báo ai, đi đâu. Ghi lại sự cố. Đây vừa là an toàn lao động vừa là phần hồ sơ khi có thanh tra.
Khách hàng: phiếu đồng ý, độ tuổi, người không nên làm
Trước khi làm, khách nên được hỏi và ghi lại những điều cơ bản: dị ứng đã biết, bệnh đang điều trị, thuốc chống đông đang dùng, đang mang thai hay cho con bú, cơ địa sẹo lồi, bệnh da ở vùng định làm. Phiếu đồng ý nêu những rủi ro thường gặp, thời gian lành, việc màu có thể thay đổi theo thời gian, và việc xoá là khó. Khách ký, tiệm giữ một bản. Phiếu không miễn trách nhiệm khi tiệm làm sai, nhưng chứng minh rằng khách đã được thông tin.
Với người chưa thành niên, hãy cẩn trọng hơn mức tối thiểu. Hình xăm, hình phun là thay đổi lâu dài trên cơ thể; nhiều tiệm đặt chính sách không làm cho người dưới 18 tuổi hoặc chỉ làm khi có cha mẹ đi cùng và đồng ý bằng văn bản. Đây là lựa chọn có trách nhiệm, đồng thời tránh tranh chấp với gia đình khách.
Ảnh trước và sau là tài sản quảng cáo của tiệm nhưng cũng là dữ liệu cá nhân của khách. Xin phép rõ ràng, cho khách quyền từ chối, và gỡ khi khách yêu cầu.
Khi khách quay lại với vùng da sưng đỏ, chảy dịch, sốt, đừng tự kê thuốc hay rạch xử lý. Hướng dẫn khách đến cơ sở y tế, ghi lại sự việc. Nếu khách đòi bồi thường và hai bên không thống nhất, hỏi ý kiến luật sư trước khi cam kết bằng văn bản.
Góc phun xăm trong spa hay tiệm nail: điều thường bị bỏ qua
Cả cơ sở phải đáp ứng, không chỉ một cái giường. Thêm dịch vụ phun mày vào spa có nghĩa là spa đó phải đáp ứng điều kiện của dịch vụ thẩm mỹ có điều kiện cho phần việc này: khu làm riêng, khu xử lý dụng cụ, người làm được đào tạo, thông báo với Sở Y tế.
Thợ phun làm theo buổi. Thợ đi làm dạo ở nhiều tiệm, mang theo bộ dụng cụ của mình, là mô hình phổ biến và khó kiểm soát vệ sinh nhất. Tiệm nơi khách được làm vẫn chịu trách nhiệm với khách.
Đăng ký ngành nghề. Đăng ký kinh doanh của spa hay tiệm nail thường không có ngành dịch vụ thẩm mỹ này. Bổ sung ngành trước khi in bảng giá.
Học viên thực hành trên khách. Lớp dạy phun xăm cho học viên thực hành trên khách thật thu phí giảm là tình huống rủi ro cao; nếu có biến chứng, rất khó chứng minh người làm đã đủ điều kiện.
Ngày đoàn kiểm tra đến tiệm phun xăm: họ thường xem gì
Tiệm phun xăm có thể được kiểm tra bởi ngành y tế, cùng với các lực lượng quản lý thị trường, công an theo kế hoạch của địa phương. Chuẩn bị sẵn để không lúng túng:
- Đăng ký kinh doanh có ngành dịch vụ phù hợp, đúng địa chỉ đang hoạt động.
- Bản thông báo đáp ứng điều kiện đã gửi Sở Y tế và giấy tờ chứng minh đã gửi, kèm danh sách người làm.
- Giấy tờ đào tạo của từng người đang làm tại tiệm, kể cả thợ làm theo buổi.
- Kim, đầu phun còn hạn, còn niêm phong; mực có nhãn, có chứng từ mua; kem tê có nguồn gốc.
- Khu xử lý dụng cụ, hộp đựng vật sắc nhọn, cách thu gom chất thải lây nhiễm.
- Phiếu hỏi tiền sử và phiếu đồng ý của khách, sổ ghi khách theo ngày.
- Bảng giá niêm yết, nội dung quảng cáo trên trang mạng xã hội của tiệm.
- Bình chữa cháy, lối thoát, an toàn điện của máy phun và đèn.
Đọc kỹ biên bản trước khi ký, ghi ý kiến của bạn vào biên bản nếu có điểm chưa đúng. Biên bản là căn cứ cho mọi bước xử lý sau đó, kể cả khi bạn muốn giải trình hay khiếu nại.
Một tiệm làm đủ những việc trên thường thấy buổi kiểm tra kết thúc nhanh. Phần lớn biên bản xử phạt ở mảng này không đến từ những lỗi khó, mà từ thứ đơn giản như thiếu hoá đơn mực, thợ đến làm chưa có giấy tờ đào tạo, hay chưa gửi thông báo cho Sở Y tế.
Câu hỏi thường gặp
Mở tiệm phun xăm có cần giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh không?
Nếu chỉ phun, xăm, thêu trên da và không dùng thuốc gây tê dạng tiêm, cơ sở thuộc nhóm dịch vụ thẩm mỹ có điều kiện, không phải phòng khám; cần đáp ứng điều kiện và thông báo với Sở Y tế theo quy định. Dùng thuốc tê dạng tiêm thì thuộc khám bệnh, chữa bệnh và cần giấy phép.
Người phun xăm có cần chứng chỉ hành nghề không?
Người làm dịch vụ thẩm mỹ không phải người hành nghề khám chữa bệnh, nhưng phải đáp ứng yêu cầu đào tạo theo quy định của ngành y tế. Hỏi Sở Y tế loại giấy tờ đào tạo nào được chấp nhận trước khi đăng ký khoá học.
Studio xăm hình nghệ thuật có phải theo quy định như phun mày không?
Về thao tác, xăm hình nghệ thuật cũng là đưa kim và mực vào da, nên thường áp dụng cùng nhóm điều kiện của dịch vụ xăm, phun, thêu trên da. Gọi là nghệ thuật không làm thay đổi yêu cầu về vệ sinh và cơ sở.
Xăm cho người dưới 18 tuổi có bị cấm không?
Nên đối chiếu quy định hiện hành và cẩn trọng hơn mức tối thiểu. Nhiều tiệm có chính sách không làm cho người chưa thành niên, hoặc chỉ làm khi có cha mẹ đi cùng và đồng ý bằng văn bản, để tránh rủi ro và tranh chấp với gia đình.
Tiệm nhỏ xử lý kim đã dùng thế nào?
Bỏ vào hộp đựng vật sắc nhọn cứng, có nắp, không bẻ kim. Chất thải này cần được thu gom, xử lý như chất thải lây nhiễm theo hướng dẫn của địa phương, thường qua đơn vị thu gom có chức năng. Hỏi cơ quan quản lý môi trường hoặc y tế cấp xã.
Khách bị nhiễm trùng sau khi phun mày, tiệm phải làm gì?
Hướng dẫn khách đến cơ sở y tế, không tự điều trị. Ghi lại sự việc, giữ lô kim, lô mực và phiếu đồng ý. Liên hệ khách thiện chí. Nếu có yêu cầu bồi thường lớn hoặc khiếu nại lên cơ quan, nên hỏi luật sư.