Phát nhạc cho khách nghe trong quán cà phê, nhà hàng là sử dụng tác phẩm âm nhạc trong hoạt động kinh doanh. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, việc này có thể phát sinh nghĩa vụ xin phép và trả tiền cho hai nhóm chủ thể: tác giả (người sáng tác nhạc, lời) và chủ sở hữu bản ghi âm (nhà sản xuất bản thu). Thông thường, quán làm việc với các tổ chức đại diện tập thể thay vì đi tìm từng tác giả.
Mời người hát acoustic, ban nhạc biểu diễn thì thêm câu chuyện quyền biểu diễn tác phẩm, quy định về biểu diễn nghệ thuật và tiếng ồn. Bài giúp bạn hiểu từng lớp nghĩa vụ để chọn cách phát nhạc phù hợp, không đi sâu vào lý thuyết bản quyền.
Vì sao quán phát nhạc lại phải trả tiền
Quyền tác giả không chỉ là quyền in, chép bài hát. Luật Sở hữu trí tuệ trao cho tác giả quyền cho phép hoặc không cho phép người khác biểu diễn tác phẩm trước công chúng, kể cả biểu diễn gián tiếp qua bản ghi âm phát tại nơi công cộng. Quán cà phê, nhà hàng mở cửa cho mọi người là nơi công cộng; nhạc phát ra để tạo không khí phục vụ kinh doanh là sử dụng tác phẩm có mục đích thương mại.
Bên cạnh đó là quyền liên quan của nhà sản xuất bản ghi âm: bản thu một bài hát do ca sĩ, hãng đĩa làm ra cũng là đối tượng được bảo hộ, và việc sử dụng bản ghi đó trong kinh doanh thương mại phải trả tiền cho chủ sở hữu bản ghi. Vì vậy, một bài hát phát trong quán thường chạm tới hai lớp: tác phẩm (nhạc, lời) và bản ghi âm.
Tài khoản nghe nhạc trực tuyến cá nhân, kể cả tài khoản trả phí, thường chỉ cho phép nghe cho mục đích cá nhân, không bao gồm phát trong cơ sở kinh doanh. Đọc điều khoản sử dụng của dịch vụ bạn dùng: phần lớn sẽ ghi rõ giới hạn này. Trả phí thuê bao không đồng nghĩa với đã trả tiền bản quyền cho việc phát nhạc trong quán.
Các cách phát nhạc và nghĩa vụ tương ứng
Bảng tóm tắt các tình huống phổ biến. Mức thu cụ thể do các tổ chức đại diện công bố theo khung pháp luật; bài không nêu con số.
| Cách phát nhạc | Lớp quyền liên quan | Cách làm thường gặp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Phát nhạc nền từ tài khoản nghe nhạc cá nhân | Quyền tác giả và quyền đối với bản ghi | Ký hợp đồng với tổ chức đại diện tập thể | Điều khoản dịch vụ cá nhân thường không cho dùng kinh doanh |
| Dùng dịch vụ nhạc nền dành cho doanh nghiệp | Tuỳ phạm vi giấy phép dịch vụ | Đọc kỹ phạm vi bao gồm quyền gì ở Việt Nam | Có dịch vụ chỉ bao một lớp quyền |
| Phát nhạc không lời từ thư viện có giấy phép | Theo điều khoản giấy phép | Lưu bằng chứng giấy phép | Nhạc không lời vẫn có tác giả |
| Phát tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ | Có thể còn quyền đối với bản ghi mới | Kiểm tra bản ghi cụ thể | Bản thu mới của bài cũ vẫn được bảo hộ |
| Mời người hát, chơi nhạc sống | Quyền biểu diễn tác phẩm | Xin phép qua tổ chức đại diện hoặc tác giả | Thêm quy định biểu diễn nghệ thuật, tiếng ồn |
| Bật truyền hình, phát thanh cho khách xem | Có thể phát sinh nghĩa vụ | Hỏi tổ chức đại diện | Nhất là khi chiếu thể thao, ca nhạc để thu hút khách |
Thời hạn bảo hộ quyền tài sản của tác giả với tác phẩm âm nhạc nói chung là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm sau khi tác giả mất. Tuy vậy, hãy cẩn trọng với giả định "bài cũ thì miễn phí", vì bản ghi âm bạn phát thường là bản thu mới.
Thủ tục với tổ chức đại diện tập thể
Ở Việt Nam có các tổ chức đại diện tập thể quản lý quyền tác giả âm nhạc và quyền của nhà sản xuất bản ghi âm. Quy trình thường gặp:
- Liên hệ tổ chức đại diện tập thể về quyền tác giả âm nhạc và tổ chức đại diện về quyền đối với bản ghi âm để hỏi biểu mức áp dụng cho loại hình quán của bạn.
- Cung cấp thông tin quán: loại hình, diện tích hoặc số chỗ ngồi, hình thức phát nhạc (nhạc nền, nhạc sống), thời gian hoạt động.
- Nhận báo giá theo biểu mức đã công bố; hỏi rõ phạm vi giấy phép: bao gồm kho tác phẩm nào, có bao nhạc sống không.
- Ký hợp đồng, thanh toán và lưu giữ hợp đồng, chứng từ tại quán để xuất trình khi được hỏi.
- Gia hạn theo kỳ; báo lại khi quán thay đổi quy mô, chuyển địa điểm hoặc thêm hình thức biểu diễn.
Nếu có người tự xưng đại diện bản quyền đến thu tiền, hãy đề nghị xem giấy tờ chứng minh tư cách và chỉ ký hợp đồng, thanh toán qua tài khoản của tổ chức, có hoá đơn, chứng từ đầy đủ.
Nhạc sống, acoustic và biểu diễn trong quán
Người hát cover vẫn đang sử dụng tác phẩm. Ca sĩ hát lại bài của người khác trước khách là biểu diễn tác phẩm trước công chúng, nên quán (đơn vị tổ chức) cần bảo đảm đã được phép sử dụng các tác phẩm đó, thường qua tổ chức đại diện tập thể.
Quy định về biểu diễn nghệ thuật. Tổ chức biểu diễn nghệ thuật phục vụ khách trong cơ sở kinh doanh chịu quy định về biểu diễn nghệ thuật; tuỳ hình thức (có bán vé hay không, quy mô), có thể phải thông báo với cơ quan quản lý văn hoá ở địa phương. Đối chiếu quy định hiện hành trước khi lên lịch đêm nhạc.
Nội dung biểu diễn. Tác phẩm biểu diễn phải không thuộc diện bị cấm lưu hành; trang phục, lời dẫn phù hợp thuần phong mỹ tục. Đơn vị tổ chức chịu trách nhiệm cùng người biểu diễn.
Hợp đồng với người biểu diễn. Thoả thuận rõ thù lao, thời lượng, ai chịu trách nhiệm xin phép quyền tác giả cho danh mục bài hát, xử lý khi huỷ buổi. Người biểu diễn tự sáng tác và biểu diễn tác phẩm của mình thì có thể tự cho phép.
Tiếng ồn: nghĩa vụ không kém tiền bản quyền
Quán có loa ngoài trời, ban nhạc biểu diễn buổi tối là nguồn tiếng ồn dễ gây phản ánh từ khu dân cư. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn đặt ngưỡng cho khu vực thông thường, với ngưỡng ban đêm thấp hơn ban ngày; vượt quy chuẩn trong khu dân cư có thể bị xử phạt hành chính. Không cần thiết bị đo phức tạp, bạn có thể tự kiểm bằng cách đứng ở cửa nhà hàng xóm gần nhất vào giờ cao điểm và nghe.
Giải pháp thường dùng: không đặt loa hướng ra đường, dùng nhiều loa nhỏ âm lượng thấp thay vì một loa lớn, hạ âm lượng từ khoảng 21–22 giờ, cách âm khu biểu diễn bằng vật liệu đạt yêu cầu chống cháy, và kết thúc nhạc sống sớm hơn giờ đóng cửa. Mặt bằng sát nhà dân, không cách âm được thì nên chọn nhạc nền nhỏ thay vì đêm nhạc.
Nếu quán nằm trong toà nhà hoặc khu phố đi bộ, ban quản lý có thể có quy định riêng về âm lượng và khung giờ biểu diễn. Hãy đọc quy chế trước khi đầu tư dàn âm thanh. Với quán có phòng riêng hoặc tầng trên, kiểm tra cả tiếng vọng xuống nhà bên qua tường chung và sàn, vì đây là nguồn khiếu nại mà chủ quán ngồi bên trong thường không nhận ra.
Những hiểu lầm phổ biến về nhạc trong quán
Các ý dưới đây thường nghe ở chủ quán nhưng không đúng hoặc không đủ:
- "Quán nhỏ thì không ai thu." Nghĩa vụ không phụ thuộc vào việc có bị nhắc hay không; quy mô quán chỉ ảnh hưởng tới mức thu theo biểu mức.
- "Đã trả tiền tài khoản nghe nhạc nên được phát." Tài khoản cá nhân thường không bao gồm quyền phát trong cơ sở kinh doanh.
- "Chỉ phát nhạc không lời thì không có bản quyền." Nhạc không lời vẫn có tác giả và bản ghi.
- "Phát radio thì đài đã trả rồi." Đài trả tiền cho việc phát sóng của đài; việc quán phát lại cho khách nghe để kinh doanh có thể là một lần sử dụng khác.
- "Trả cho một tổ chức là đủ hết." Quyền tác giả và quyền đối với bản ghi âm thường do các tổ chức khác nhau quản lý; hỏi rõ phạm vi khi ký.
- "Quán tự quay video đăng mạng, nhạc trong quán lọt vào cũng không sao." Video quảng bá có nhạc nền của người khác lại là một lần sử dụng mới, có thể bị nền tảng chặn hoặc khiếu nại.
Hiểu đúng các điểm trên giúp bạn quyết định nhanh: ký giấy phép đầy đủ, dùng nhạc có giấy phép thương mại rõ ràng, hoặc không phát nhạc.
Khi nào cần hỏi luật sư
Phần lớn quán chỉ cần ký hợp đồng với tổ chức đại diện tập thể và dùng nhạc đúng phạm vi. Bạn nên hỏi người có chuyên môn khi nhận được văn bản yêu cầu bồi thường vì vi phạm bản quyền, khi quán tổ chức đêm nhạc bán vé với nghệ sĩ có tên tuổi, hoặc khi dùng nhạc trong video quảng cáo của quán. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để đọc văn bản và xác định phạm vi trách nhiệm trước khi trả lời.
Khi nhận văn bản yêu cầu, đừng vội chuyển tiền theo số tài khoản cá nhân ghi trong thư. Kiểm tra tư cách bên gửi, danh mục bài hát bị nêu và thời gian vi phạm được cáo buộc, rồi trả lời bằng văn bản.
Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi năm 2022 và các văn bản hướng dẫn tiếp tục được cập nhật. Khi đọc thông tin về mức thu hay thủ tục, hãy kiểm tra thời điểm ban hành để tránh dựa vào quy định đã được thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Quán chỉ mở nhạc nhỏ cho nhân viên nghe có phải trả tiền không?
Nếu nhạc chỉ phát trong khu vực nhân viên, không phát ra khu khách, đó gần với nghe cá nhân. Khi nhạc phát ra không gian khách ngồi để tạo không khí, nó đã là sử dụng trong kinh doanh. Ranh giới thực tế là khách có nghe thấy hay không.
Tự sáng tác nhạc phát trong quán có phải trả ai không?
Nếu bạn là tác giả và tự thu âm bản ghi, bạn nắm cả hai lớp quyền nên không phải trả cho ai. Nếu bạn thuê người sáng tác hoặc thuê phòng thu, hãy thoả thuận bằng văn bản về quyền sở hữu tác phẩm và bản ghi để tránh tranh chấp sau này.
Chiếu bóng đá trên tivi cho khách xem có vướng gì không?
Bản quyền truyền hình các giải đấu lớn thường có điều khoản riêng cho cơ sở kinh doanh công cộng, khác với thuê bao hộ gia đình. Trước mùa giải, bạn nên hỏi đơn vị cung cấp dịch vụ truyền hình về gói dành cho cơ sở kinh doanh.
Có cần xin phép khi tổ chức một đêm nhạc acoustic miễn phí vào cửa không?
Có thể cần, tuỳ quy định về biểu diễn nghệ thuật hiện hành và cách địa phương quản lý. Miễn phí vào cửa không làm mất nghĩa vụ về quyền tác giả với các bài được biểu diễn. Hỏi cơ quan quản lý văn hoá địa phương và tổ chức đại diện trước khi lên lịch.
Quán bị khách phản ánh nhạc to thì xử lý thế nào?
Ghi nhận ý kiến, giảm âm lượng ngay và xem lại vị trí loa. Nếu phản ánh đến từ hàng xóm, nên gặp trực tiếp để thống nhất khung giờ, rồi áp dụng thành quy tắc cho nhân viên. Giải quyết sớm tránh được khiếu nại tới cơ quan chức năng.
Dùng nhạc miễn phí trên mạng có an toàn không?
Chỉ an toàn khi nguồn nhạc có giấy phép rõ ràng cho phép dùng thương mại và bạn lưu được bằng chứng giấy phép. Nhiều bản nhạc ghi "miễn phí" nhưng chỉ miễn phí cho dùng cá nhân hoặc yêu cầu ghi công; đọc kỹ điều khoản trước khi phát trong quán.